Şu anda buradasınız: Basında Ben - Ateş Hattında Ticaret

Tüm gözler Irak'a çevrili. Herkes Amerika'nın ne yapacağını izliyor. Dünyanın en çok ithalat yapan ülkesi Irak, iştah kabartıyor, çünkü bölgede akla gelebilecek herşeye ihtiyaç var. Şimdi stratejik plan yapma zamanı... Bölgede durum yatıştığında Irak'a ilk gidenler pastadan aslan payını kapacak!

2001 yılında iç pazarın daralması nedeniyle yüzünü ihracata çeviren şirketler, dünyanın dört bir yanında kendilerine yeni pazar aramaya başladı. Türk ihracatçıları için son dönemdeki en ilgi çekici pazar ise Irak. Hatta Irak, Ram Dış Ticaret Müdürü Zeynep Kuma'ya göre "Türk şirketlerinin saldırması gereken ilk pazar"...

Ancak, bu cümleye "risk almayı bilen ve stratejik planlama yapabilen şirketler için" diye eklemekte fayda var. Çünkü Irak pazarı, kendine has özellikleri olan ilginç bir pazar. Her şeyden önemlisi uygulanan ambargo nedeniyle, normal şartlar altında ticaret yapmak söz konusu değil. Kelimenin gerçek anlamıyla, iğneden ipliğe herşeyi ithal eden Irak'la 1997 yılından bu yana "BM Petrol Karşılığı Gıda, İlaç ve İnsani İhtiyaç Maddeleri Programı (Memorandum Of Understanding-MOU)" kapsamında, faz olarak adlandırılan 6 aylık dönemler itibari ile ticaret yapılabiliyor.

Irak Neden Cazip?

Bu soruya yanıt vermek için ülke gerçeklerine bakmak gerekiyor. Irak, dünyada gıdadan, makina parçası ve su borusuna kadar herşeyi ithal eden ve bunun karşılığında sadece petrol satan tek ülke. Irak'ın ithalatının önemli bir bölümünü gıda (Irak dünyada en çok bakliyat ithal eden ülke ünvanını elinde bulunduruyor), ilaç ve sağlık ekipmanları, makine yedek parçası, inşaat-alt yapı malzemeleri ve tarımsal ekipman oluşturuyor.

2002 yılı itibari ile Türkiye'nin  Irak'a yaptığı ihracatın toplamı, bir milyar doların üstünde. DEIK İş Konseyleri Bölge Koordinatörü Yasemin Kılıç, "herşey normal giderse 1-2 yıl içinde ihracatımız 3-4 milyar dolara çıkacaktır. Daha sonraki yıllarda da artarak devam edecektir" şeklinde konuşuyor. Zaten Irak'ta düzenlenen fuarlara Türk firmalarının sürekli artan ilgisi de bunun bir göstergesi.

Operasyon tedirginliğine rağmen geçtiğimiz Kasım ayında Bağdat'ta düzenlenen fuara katılan Türk şirketlerinin sayısı 112 civarında, 1999 yılından bu yana Irak'ta ofisi bulunan Büşra Dış Ticaret'in CEO'su Zeki Yüksekbilgili, operasyon tedirginliğinin ortaya çıkmasından bir süre önce, Irak'a gidip gelen ve her pazarda incelelemerini sürdüren Türk girişimci sayısının %100'lere varan oranlarda arttığını söylüyor. Yüksekbilgili'nin Türk girişimcilere önerisi Irak pazarını göz ardı etmemeleri ve şimdiden bu pazara yönelik çalışmalara başlamaları yönünde. DEIK İş Konseyleri Bölge Koordinatörü Yasemin Kılıç ile Ram Dış Ticaret'ten Zeynep Kuma'nın önerileri de bundan pek farklı değil. Ancak burada, akla şu soru geliyor. Olası bir operasyon tehlikesi varken Irak pazarına girmek doğru olur mu?

Operasyon Nasıl Etkiler

Yasemin Kılıç, savaş çıkmaması halinde Türk inşaat şirketlerinin Ocak ayı itibariyle Irak'ta yoğun bir şekilde çalışmalara başlayacaklarını ve bunun da beraberinde, diğer şirketleri sürükleyeceği görüşünde. Yani, operasyon gerçekleşmezse bölgede çalışmalara başlamış veya şimdiden ofis açmış Türk şirketleri, pazarda önemli bir avantaj yakalayacak. Zaten, "Irak pazarına yönelik çalışmalara başlamakla" kast edilen, yatırım yapmak değil. Ancak operasyon gerçekleşsin yada gerçekleşmesin, önümüzdeki dönemde ithalat yapmayı sürdürmek zorunda olan Irak'la iş yapabilmek için, şimdiden bir takım bağlantılar kurmak ve "biz sizin kötü gününüzde de yanınızdaydık" mesajı verebilmek için önemli. Irak'ta hali hazırda iş yapmakta olan Türk şirketlerinin rakiplerine göre en önemli avantajları da bu.

Ayrıca, Büşra Dış Ticaret'ten Zeki Yüksekbilgili de operasyonun gerçekleşmesi durumunda dahi -en azında ilk dönemlerde- BM kontrolünde gerçekleştirilen mevcut ticaretin devam edeceği görüşünde: "Irak şu anda kapasitesinin çok altında üretim yapıyor. Normal şartlarda ürettiği petrolün onda biri gibi bir oranda üretimi var. Normal üretime geçmesi gelirlerinin de artması anlamına geliyor. Ayrıca ambargonun kalkması ile akın edecek yabancı şirketlere göre Türk şirketlerinin coğrafi yakınlık, fiyat avantajı ve pazarda kötü zamanlarda da var olmak gibi avantajları olacak..."

Özetle söylemek gerekirse, mevcut risklere ve operasyon ihtimaline rağmen Irak, cazip bir pazar olmayı sürdürecek. Bu yüzden de pazarı erken tanıyan ve işler normalleşmeye başladığı an bölgede fiziki varlık gösterebilen şirketlerin şansı çok daha yüksek olacak.  

Bir Bilenle İş Yapın

Konu ile ilgili olarak görüştüğümüz herkesin girişimcilere ilk önerisi Irak'ı hiç tanımadan ticari bir ilişkiye girmek yerine, önce mevcut Türk şirketleri ile çalışmanın tercih edilmesi. Irak pazarını tanımak ve bir ofis bulundurmak isteyen şirketlerin önünde ise iki yol var: Resmi olarak ofis açmak veya Irak'lı bir şirket adına ofis açmak. Ancak Zeki Yüksekbilgili, "Irak'ta resmi olarak ofis açmak uzun ve zorlu bir süreç, üstelik de şart değil" diyor.

Yine Yüksekbilgili'nin verdiği bilgilere göre, Irak'ta ofis açmak için en iyi yer, Bağdat'daki Arasat Al-Hendia bölgesi. Burada mütevazi bir ofisin yıllık kira bedeli yaklaşık 5 bin dolar. Lüks ofislerin kirası ise 14-17 bin dolar arasında değişiyor. Şirketinizi Irak'ta resmi olarak kaydettirmek içinse devlete 15 bin dolar ödemeniz gerekiyor. Ortalamanın biraz üstünde bir ofis dekorasyonu için 2-3 bin doları gözden çıkarmalısınız. Ancak dekorasyona harcadığınızın çok üstünde bir bedeli internet ve telefon bağlantısı için ödemeniz gerekiyor. Irak, telekominikasyon hizmetlerinin en pahalı olduğu ülke. Irak'ta basit bir dial-up bağlantısı bile 4 bin dolar, telefonlar ise yaklaşık 700 dolar ve standart telefon göüşmelerinin bedeli aylık 1000 doları buluyor.